راهنمائى « 1 » قائديمن و اقبال ، از بندر انزلى بر كشتى بخار كه دولت روس براى سوارى ذات مبارك همايون فرستاده بودند ، نشسته ، روانه گرديد و نام اين كشتى قسطنطنيه « 2 » است و بعد از ظهر روز شانزدهم اين ماه شهر حاجى طرخان « 3 » به قدوم اعليحضرت شاهنشاهى قرين مباهات گرديد ، والى شهر حاجى طرخان و اعيان ، پذيرائى كه لايق شاهنشاهان است به عمل آوردند و روز هفدهم « 4 » موكب اعلى در كشتيهاى كوچك سوار شده ، از روى رودخانه ولگاء عبور فرموده ، روز هيجدهم وارد شهر سارتيسين « 5 » شدند ، والى و اعيان آن شهر ، نهايت پذيرائى را به عمل آوردند و از اين شهر موكب همايونى بر كالسكه بخار كه مخصوص اعليحضرت امپراطور ممالك روسيه است ، نشسته از راه‌آهن عبور فرمودند [ و ] وارد شهر مسكو كه پايتخت قديم ممالك روسيه است ، شدند « 6 » و والى مسكو در استقبال و پذيرائى ورود مسعود قصور و تقصير ننمود و اعليحضرت شاهنشاهى در عمارات سلطنتى ، منزل نمودند و روز بيست و سيم ماه ربيع اول از شهر مسكو به واسطه كالسكهء بخار و راه‌آهن به عزم سنت پطرزبرغ « 7 » پايتخت حاليهء ممالك روسيه است ، نهضت فرموده روز بيست و چهارم ، اعليحضرت امپراطور ممالك روسيه ، الكسندر و نواب ولىعهد و ساير شاهزادگان و جناب سپهسالار عساكر روسيه و برادران اعليحضرت امپراطور به عزم استقبال شاهنشاه ايران در سر راه‌آهن منتظر ايستاده بودند كه اعليحضرت شاهنشاهى وارد كنار شهر سنت‌پطرزبرغ شدند و بعد از تلاقى و پذيرائى تمام وارد عمارت سلطنتى گرديدند و بعد از لمحه‌اى ، نشانى « 8 » كه اعظم نشانهاى دولت روسيه است ، از جانب اعليحضرت امپراطور به اعليحضرت شاهنشاهى تقديم نمودند و بعد از چند دقيقه اعليحضرت شاهنشاهى به بازديد اعليحضرت امپراطور تشريف بردند و وقت غروب آفتاب ، اعليحضرت امپراطور به بازديد اعليحضرت شاهنشاهى آمدند و تا روز غره ماه ربيع دويم اين سال « 9 » ، اعليحضرت شاهنشاهى به مصاحبت اعليحضرت امپراطور ممالك روسيه ، در تماشاخانه‌ها و عمارات عاليه و باغهاى سلطنتى تردد فرمودند و روز دويم اين ماه اعليحضرت همايونى بعد از وداع با اعليحضرت امپراطور عزيمت ممالك آلمان و پروس « 10 » فرموده ، به واسطه كالسكهء بخار ، روز چهارم وارد كنار شهر برلن شدند و اعليحضرت امپراطور پروس و نواب وليعهد و ساير شاهزادگان و وزراء و اركان دولت ، همه براى استقبال و پذيرائى در سر راه‌آهن حاضر بودند ، پس شاهنشاه ايران و امپراطور پروس در كالسكه نشسته ، تشريف‌فرماى قصر سلطنتى شدند و روز يازدهم عازم شهر

--> ( 1 ) . مهماندار شاه در اينجا ( پرنس منچيكوف ) بود . سفر فرنگستان ، ص 10 . ( 2 ) . در سفر فرنگستان ، ص 10 ، نام اين كشتى ( قسطنطين ) است . ( 3 ) . سفر فرنگستان ، ص 13 . ( 4 ) . در متن : ( هفتدهم ) . ( 5 ) . سفر فرنگستان ، ص 17 . ( 6 ) . سفر فرنگستان ، ص 21 . ( 7 ) . St Petersburg ( 8 ) . ( نشان سنت اندره مكلل به الماس را كه بزرگترين نشانهاى دولت روس است با حمايل آبى ) . سفر فرنگستان ، ص 24 . ( 9 ) . سفر فرنگستان ، ص 34 . ( 10 ) . در متن : ( پروش ) ر ك : سفر فرنگستان ، ص 36 .